Rubio: Körfez Üsleri ve İran Anlaşmasının Etkileri

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Körfez turunu Bahreyn’de tamamladıktan sonra yaptığı açıklamada, bölge müttefiklerinin ABD üslerine erişimde tereddüt etmesinin NATO benzeri savunma ittifaklarının meşruiyetini tartışmaya açtığını belirtti. Rubio, İran’la yürütülen müzakerelerin bölgesel ortakların güvenliğini zedelememesi gerektiğini vurguladı.

Bahreyn’deki KİK dışişleri bakanları toplantısında konuşan Rubio, Washington’ın Tahran ile kalıcı bir barış arayışına girdiğini, ancak bunun müttefiklerinin güvenliğini feda ederek yapılmayacağını ifade etti. Bölge ülkelerinin çatışma dönemlerinde maruz kaldıkları saldırılar nedeniyle varılacak herhangi bir uzlaşmayı yakından takip etmek istediğini kaydetti.

Üs Kullanımı, Hürmüz ve Geçiş Hakları

Rubio, bazı Körfez ülkelerinin ABD üslerini kullanma izni vermede isteksiz davranmasının, ittifak ilişkilerini zayıflatabileceğini söyledi. “Hiçbir ülke uluslararası su yollarını kullanmak için ücret talep edemez” diyerek, Hürmüz Boğazı’nın kontrolüne ilişkin koşulların kabul edilemez olduğunu belirtti. Ayrıca, boğazda gemilerin tehdit edilmesi ya da engellenmesi hâlinde ciddi sorunların ortaya çıkacağını vurguladı.

Umman’ın boğaz için teklif ettiği güvenli geçiş koridorunun geçiş ücreti içermeyeceği yönündeki açıklaması bu bağlamda olumlu karşılandı. Rubio, böyle bir ücret uygulamasının küresel düzeyde olumsuz yayılma etkilerine yol açabileceğini ifade etti.

Barış Anlaşması, Yeniden İnşa Fonu ve Bölgesel Endişeler

Körfez ülkeleri, anlaşma kapsamında öngörülen 300 milyar dolarlık yeniden inşa fonu‘nun İran tarafından askeri kapasiteyi güçlendirmek için kullanılmasından endişe ediyor. Rubio, toplantıda bu fonu gündeme getirmediğini açıklarken, bölgesel ortakların çıkarlarının gözetileceğinin garanti edildiğini söyledi.

Rubio, bölgedeki ortakların güvenliğini, istikrarını ve refahını zedeleyecek adımların atılmayacağını tekrarladı. İran’ın halkının refahına odaklanması durumunda Tahran ile çalışmaya açık olduklarını; ancak bu çalışmanın gerçek ve doğrulanabilir kriterlere dayanması gerektiğini belirtti.

Diplomasi, Deniz Ticareti ve Piyasa Etkileri

Rubio’nun Körfez ziyareti, ABD-İran çerçeve anlaşmasından sonra gerçekleşen ilk üst düzey diplomatik temaslardan biri oldu. Bölge ülkelerinin Washington’la güvenlik ilişkilerini yeniden değerlendirmesi, ABD’nin bölgedeki askeri stratejisini önemli ölçüde etkileyebilir.

Uluslararası Denizcilik Örgütü verileri, boğazdaki geçişlerin kademeli olarak normale döndüğünü gösteriyor; ancak hâlâ savaş öncesi günlük ortalama seviyelerin gerisinde kalınıyor. Lloyd’s List verilerine göre bazı armatörler, risk algısındaki düşüşle birlikte sıkışan yükleri sevk etmeye başladı. Bu rahatlama petrol piyasalarına da yansıdı ve Brent petrol fiyatları düşüş eğilimi gösterdi.

Not: Rubio ayrıca, yeni Irak Başbakanı’nın yakın zamanda Washington’ı ziyaret edeceğini duyurdu ve ABD ile bölgedeki askerî-savunma ilişkilerinin geleceğinin bu tür yüksek düzey temaslarla şekilleneceğini ima etti.