NATO Zirvesi: Üye Ülkelerde Savunma Harcamalarında Eşitsizlikler

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, bu haftaki zirvede üye devletlerin savunma bütçelerini artırma taahhütlerini yerine getirdiklerini vurgulamaya hazırlanıyor. Gerçekleşen artışlar genel görünümde olumlu olsa da ülkeler arasında ciddi farklılaşmalar ve bazı bütçelerde baskı artışı dikkat çekiyor.

İttifakın geçen yılki kararı doğrultusunda üyeler, savunma harcamalarını 2035 yılına kadar GSYİH’nin yüzde 5’ine çıkarmayı kabul etmişti; bu hedef Avrupa ülkeleri ve Kanada’nın 2025’teki mevcut harcamalarının çok üzerinde bir seviye anlamına geliyor.

Farklılaşan Yaklaşımlar ve Mali Gerilim

İttifakta iki belirgin eğilim öne çıkıyor: İskandinav ve Doğu Avrupa ülkeleri, Almanya’nın mali esneklik sağladığı ortamdan faydalanarak savunma harcamalarını hızla artırırken; bazı büyük ekonomiler bu hedeflere ulaşmakta güçlük çekiyor. Bruegel uzmanı Guntram Wolff, Almanya’nın ardından İngiltere, Fransa ve İtalya’nın süreci yönetmede zorlandığını belirtiyor.

Verilere göre, Avrupa ülkeleri ve Kanada geçen yıl reel olarak yaklaşık 90 milyar dolar daha fazla savunma harcaması yaptı; nominal artış ise Rutte’ye göre 139 milyar dolara ulaştı. Almanya, bütçe kurallarındaki değişiklik sayesinde 2030’a kadar savunma bütçesini 200 milyar euronun üzerine taşımayı hedefliyor.

Polonya, Litvanya ve Estonya gibi Rusya algısının yüksek olduğu ülkeler hedeflere yaklaşırken, İngiltere ilave 15 milyar sterlinlik yardım açıkladı ancak bunun üçte birinin kaynağı belirsizliğini koruyor. İtalya, borç yüküne rağmen 2026’da savunmayı GSYİH’nin yüzde 2,8’ine çıkarma niyetinde; Fransa ise on yılın sonuna dek yüzde 2,5 seviyesini hedefliyor. İspanya ise harcamalarını yüzde 2,1’de sabitleme kararını sürdürüyor.

Bazı bildirilen ilerlemeler —Çekya, Slovenya, Arnavutluk gibi ülkelerin eski yüzde 2 hedefine ulaştığına dair açıklamalar— NATO tarafından sorgulanıp inceleniyor. Allianz Trade’den Ana Boata ise siyasi dalgalanmaların hedefleri değiştirilebileceğini ve bunun savunma sanayii yatırımlarını tedirgin ettiğini söylüyor.

Türkiye’nin Rolü ve Askeri Sanayi Vurgusu

Ev sahibi Türkiye, zirve aracılığıyla Avrupa güvenlik mimarisinde stratejik ortak olarak konumunu güçlendirmeyi amaçlıyor. Zirve kapsamında düzenlenecek Savunma Sanayii Forumu’nda yaklaşık 3 bin 500 şirket Türk savunma teknolojilerini sergileyecek.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Avrupa güvenliğinin Türkiye olmadan sağlanamayacağını belirterek ülkesinin Avrupa savunma yapılarında ve AB’nin 150 milyar euroluk SAFE programında yer almasını talep ediyor. NATO içinde ABD’den sonra en büyük ikinci kara gücüne sahip olan Türkiye, savunma ihracatını hızla artırıyor.

SIPRI verileri Türkiye’nin küresel silah pazarındaki payının yüzde 1,8 ile 11. sırada olduğunu ve 2025’te savunma ihracatının yüzde 48 artış kaydettiğini gösteriyor. Erdoğan, insansız hava araçları, tank ve gemi gibi sistemlerin ihracatındaki ivmeyi vurguluyor ve bazı ürünlerde eskiden bir yılda elde edilen başarıların artık haftalar içinde gerçekleştiğini ifade ediyor.

Yine de, 2017’de Rusya’dan alınan S-400 hava savunma sistemleri nedeniyle bazı müttefiklerde teknoloji paylaşımı konusunda çekinceler sürüyor. Kadir Has Üniversitesi’nden Prof. Dr. Mustafa Aydın, Kiev’e sağlanan desteğin ilişkileri yumuşattığını ancak S-400 meselesi ve bazı AB üyelerinin engellerinin devam ettiğini belirtiyor.

Türkiye ayrıca yerli beşinci nesil savaş uçağı KAAN için gerekli motor teslimatı konusunda Washington’dan zirve sırasında onay bekliyor. Bu beklenti, Türkiye’nin savunma sanayiindeki ivme ve stratejik ortaklık arayışının somut bir unsuru olarak öne çıkıyor.