Putin’in Kuril Adaları Ziyareti ve Japonya ile Gerilim

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Perşembe günü Rusya denetimindeki Kuril Adaları zincirinin güney kesimine giderek İturup Adası’nda çeşitli kurumları ziyaret etti. Ziyaret kapsamında bir balık işleme tesisi, bir hastane ve bir okul gezildi; Putin ayrıca yerel halk ve Sahalin Valisi Valery Limarenko ile kısa görüşmeler yaptı.

Bu hareket, Tokyo yönetiminde güçlü tepki yarattı. Japonya, söz konusu adaları “Kuzey Toprakları” olarak tanımlayıp hak iddia ediyor; iki ülke arasındaki bu ihtilaf, II. Dünya Savaşı sonrası döneme dayanan karmaşık bir tarihsel ve hukuki arka plana sahip.

Diplomasi, tarih ve mevcut açıklamalar

Japonya Dışişleri Bakanı Toshimitsu Motegi, Putin’in İturup (Japonca: Etorofu) ziyaretini “şiddetle protesto” ettiklerini belirtti ve bu adaların hem tarihsel hem de uluslararası hukuk açısından Japonya’ya ait olduğunu vurguladı. Tokyo, daha önce 2021’de Rusya Başbakanı Mihail Mişustin’in benzer ziyaretini de kınamıştı.

Putin, Sakhalin Adası’nda Pasifik Filosu tatbikatlarının son aşamasına katıldıktan sonra Kuril Adaları’nın mevcut durumuna ilişkin, bunun “II. Dünya Savaşı’nın sonucu olarak uluslararası belgelerde yer alan bir gerçeklik” olduğunu savundu. Buna rağmen Rus lider, bir barış antlaşmasına varma amacıyla Japonya ile çözüm aramaya açık olduklarını da ifade etti ve geçmişte bazı Japon liderlerle -örnek olarak hayatını kaybeden eski Başbakan Shinzo Abe’yi- yapıcı ilişkiler kurulduğunu hatırlattı.

Kuril Adaları anlaşmazlığının temel noktaları

Kuril zinciri, Japonya’nın Hokkaido adası ile Rusya’nın Kamçatka Yarımadası arasında uzanır ve Okhotsk Denizi ile Pasifik Okyanusu’nu ayırır. Tartışma konusu olan dört güney adası, II. Dünya Savaşı sonrasında Sovyetler Birliği tarafından ilhak edildi ve günümüzde Rus yönetimi altında yer alıyor; Japonya ise bu adaları kendisinin bir parçası olarak görüyor.

Tartışmalı adalar:

• İturup (Etorofu)
• Kunashir (Kunashiri)
• Şikotan
• Habomai Adaları

1951 San Francisco Barış Antlaşması’nda Japonya’nın Kuril Adaları üzerindeki hak iddialarından vazgeçtiği belirtilse de, Sovyetler Birliği’nin egemenliği açıkça tanınmadı; bu durum iki ülke arasındaki anlaşmazlığın temel nedenlerinden biridir. Japonya, bazı adaların Kuril zincirinin parçası olmadığını iddia ederken, Rusya Sovyet egemenliğinin savaş sonrası düzenlemelerle tanındığını savunuyor.

1956 Sovyet-Japon Ortak Bildirisi ile resmi savaş hali sona erdirilse de kalıcı bir barış antlaşması imzalanamadı. Görüşmeler sırasında Sovyet tarafı, Iturup ve Kunashir üzerindeki haklardan vazgeçilmesi karşılığında Shikotan ve Habomai adalarını Japonya’ya teklif etmiş; Japonya bu öneriyi kabul etmemişti. Bu takas önerisi ile Japonya’nın daha geniş talepleri arasındaki uçurum, bugüne kadar süregelen çözülmemiş uyuşmazlığın merkezini oluşturuyor.