Türkiye’de Konut Erişimi

Türkiye’de konut fiyatlarındaki keskin artış ve gelirlerin buna yetişememesi, birçok hane için ev sahibi olmayı neredeyse imkânsız hale getirdi. Birleşmiş Milletler verilerine göre ortalama bir konutu satın alabilmek için bir ailenin tüm gelirini hiç harcamadan biriktirmesi gereken süre 12,6 yıl olarak hesaplandı; bu oran ülkemizi küresel sıralamada gerilere taşıdı.

Konut sahibi olma oranı düşerken, barınma koşulları da bozuluyor. Düşük gelirli kesimlerde hane başına düşen kişi sayısı artıyor ve aşırı kalabalık haneler yaygınlaşıyor; bu durum özellikle düşük gelirli çocukların yaşadığı evlerde daha belirgin.

Konut fiyatları ve gelir arasındaki makas

Son yıllarda konut fiyatları gelirlerden çok daha hızlı yükseldi. 2020’de yıllık ortalama kullanılabilir hane geliri 69.349 TL iken, 2025’te 662.414 TL’ye ulaştı. Buna karşın konut metrekare fiyatları beş yıl içinde katlanarak arttı; 2020’de 3.577 TL olan ortalama metrekare fiyatı 2026’da yaklaşık 48.000 TL seviyelerine çıktı. Bu artışlar, 100 metrekarelik bir dairenin gösterge değerini birkaç yüz bin liradan milyonlar seviyesine taşıdı.

Uluslararası karşılaştırma ve sıralama

UN-Habitat Dünya Kentler Raporu’na göre Türkiye, bir hane gelirinin kaç yılının konut alımına denk geldiği açısından 183 ülke arasında 134. sırada bulunuyor. Dünya ortalaması 11,2 yıl iken bazı ülkelerde bu süre çok daha kısa: Suudi Arabistan ve BAE’de yaklaşık 3 yıl, Belçika’da 6,5 yıl, Danimarka’da 6,6 yıl, Avusturya ve Almanya’da ise yaklaşık 10–10,7 yıl.

Toplumsal etkiler: yoğunluk ve hayat kalitesi

Barınma krizinin sosyal yansımalarında düşük gelirli hanelerin daha kalabalık koşullarda yaşadığı görülüyor. Research İstanbul analizleri, hanelerin yüzde 24’ünün aşırı kalabalık koşullarda bulunduğunu; en alt gelir dilimindeki yüzde 20’lik kesimde bu oranın yüzde 40’a, bazı düşük gelirli çocuk gruplarında ise yüzde 74’e kadar çıktığını gösteriyor. Bu tablo, yaşam kalitesi, sağlık ve eğitim üzerinde olumsuz etkiler yaratıyor.

Hükümetin yanıtı: kiralık sosyal konut projesi

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın açıkladığı model, kiralanabilir sosyal konutları merkeze alıyor. Yetkililer projenin bazı ana hatlarını şöyle paylaştı:

• İlk teslimler: İstanbul’da Ekim 2026’de ilk etapta 1.071 konutun teslim edilmesi planlanıyor.
• Toplam hedef: Proje kapsamında toplamda 15.000 konutun kiralanması hedefleniyor.
• Gelir sınırı: Başvuru yapacak hanelerin aylık ortalama net gelirinin 100.000 TL’yi aşmaması gerekiyor.
• Mülkiyet şartı: Üzerinde konut tapusu bulunanlar projeye başvuramayacak.
• Kira artışı garantisi: Konut tesliminden sonraki 12 ay boyunca kira artışı yapılmayacak; bir yıllık sürenin bitimini izleyen ilk Ocak ayında ise TÜFE’ye göre artış uygulanacak.

Bu modelin etkileri kısa ve orta vadede bazı hanelere rahatlama sağlayabilir; ancak gerçekçi ve kalıcı çözümler için konut arzının artırılması, kredi ve gelir politikalarının dengelenmesi ile düşük gelirli gruplara özel desteklerin güçlendirilmesi gerekiyor.