Tütün Ürünlerinden Sağlık Fonuna Vergi Modeli

Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni yasa taslağı, sigara ve tütün ürünlerinden kaynaklanan sağlık maliyetlerinin tütün endüstrisine yüklenmesini hedefliyor. Taslak; elektronik sigaralar ve ısıtılmış tütün ürünlerini de kapsayarak, halk sağlığını korumaya yönelik düzenlemeler içeriyor.

Önerilen modelde, tütün ürünlerinden elde edilen gelirlerin doğrudan sağlık bütçesine veya özel fonlara aktarılması öngörülüyor. Amaç, sigara kaynaklı hastalıkların tedavi masraflarını genel bütçeden ayırıp, bu maliyeti ürünleri piyasaya sürenlere yüklemek.

Filipinler Modelinin Esin Kaynağı

Filipinler örneği, taslakta referans alınan en önemli uygulamalardan biri. 2012 vergi reformuyla tütün ve alkolden alınan vergiler artırıldı; elde edilen gelirlerin büyük bir kısmı sağlık hizmetlerine yönlendirildi. Sonuç olarak, düşük gelirli milyonlar ücretsiz sağlık hizmetine erişirken, sigara kullanım oranlarında belirgin düşüş görüldü.

Dünya Genelinde Benzer Uygulamalar

Prof. Dr. Toker Ergüder’in vurguladığı üzere, birçok ülkede tütün vergilerinin doğrudan sağlık programlarına aktarıldığı uygulamalar mevcut. Yaklaşık 48 ülke, tütün gelirlerini genel bütçeye dahil etmek yerine tütünle mücadele, tedavi ve sağlık fonlarına tahsis ediyor. 1998 ABD mahkeme kararının sonucunda sigara firmaları büyük tazminatlara mahkûm edilmiş; bu uygulama, tütün endüstrisinin yarattığı sağlık maliyetlerini karşılamada emsal oluşturmuştur.

Farklı Ülke Modelleri

Filipinler, Tayland ve Brezilya gibi ülkelerde kurumsallaşmış uygulamalar mevcut; bu modellerde vergi gelirleri sağlık hizmetlerine doğrudan aktarılıyor ve halk sağlığı hedeflerine katkı sağlıyor. İsviçre’de satılan her paket üzerinden sabit bir pay Tütün Önleme Fonu‘na aktarılırken, Bulgaristan, Kosta Rika ve Panama gibi ülkelerde de vergilerin belirli oranları doğrudan bağımlılıkla mücadele kurumlarına ve kanser enstitülerine yönlendiriliyor.

Yeni taslak, özellikle çocuklar, gençler ve sigara içmeyenleri korumaya odaklanan maddeler içeriyor. Tasarı kabul edilirse, tütün endüstrisinin neden olduğu sağlık maliyetlerinin düzeltilmesinde uluslararası deneyimlerden yararlanılarak Türkiye’de de benzer bir mekanizma oluşturulması hedefleniyor.